Οι μεγάλες εταιρείες τεχνολογίας, οι οποίες διαθέτουν σχεδόν ανεξάντλητα ταμεία, συχνά καταφέρνουν να αποφεύγουν τις πραγματικές και ουσιαστικές συνέπειες, ακόμη και όταν τυπικά χάνουν μια μεγάλη και σημαντική δικαστική διαμάχη. Οι διακανονισμοί ή οι ποινές μπορεί να ακούγονται δυσθεώρητοι σε τέτοιες περιπτώσεις, αλλά τα ποσά αυτά είναι συνήθως ασήμαντα αν συγκριθούν με τα συνολικά, ετήσια έσοδα της εκάστοτε εταιρείας. Ωστόσο, ο διακανονισμός που μόλις επιτεύχθηκε και το τεράστιο πρόστιμο στη Meta, στο πλαίσιο της πρόσφατης, ιστορικής αγωγής για τον εθισμό των νέων στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, φαίνεται πως θα κάνει τον διευθύνοντα σύμβουλο Mark Zuckerberg να προβληματιστεί σοβαρά.
Σύμφωνα με τα αμερικανικά μέσα ενημέρωσης, η πλατφόρμα θα κληθεί να πληρώσει έως και 15,8 δισεκατομμύρια ευρώ (αντίστοιχο των 17,1 δισ. δολαρίων) μετά την επίτευξη ενός “δραματικού” και απρόσμενου διακανονισμού με 47 αμερικανικές πολιτείες. Οι ενάγοντες κατηγόρησαν ευθέως τη δημοφιλή πλατφόρμα κοινωνικής δικτύωσης ότι βλάπτει τα παιδιά δημιουργώντας ένα άκρως εθιστικό, ψηφιακό περιβάλλον, το οποίο συγκρίνεται άμεσα με την ψυχολογία που προκαλούν οι κουλοχέρηδες των καζίνο.
Πώς προέκυψε η αγωγή και οι κατηγορίες που οδήγησαν στον διακανονισμό
Η μητρική εταιρεία του Facebook και του Instagram κατηγορήθηκε όχι μόνο για τον εθιστικό σχεδιασμό των εφαρμογών της, αλλά και για την κατάφωρη παραβίαση της νομοθεσίας που απαγορεύει αυστηρά τη συλλογή δεδομένων από ανηλίκους χωρίς τη ρητή συγκατάθεση των γονέων τους. Επιπλέον, οι ενάγοντες υποστήριξαν ότι η εταιρεία παραπλανούσε εσκεμμένα τους χρήστες, κάνοντάς τους να πιστεύουν ότι το ψηφιακό της περιβάλλον ήταν απολύτως ασφαλές για την πλοήγηση των παιδιών. Αν και τα υψηλόβαθμα στελέχη ισχυρίστηκαν ενώπιον των δικαστών ότι δεν υπήρχαν επαρκή επιστημονικά στοιχεία που να συνδέουν τους ιστότοπούς της με τον κλινικό εθισμό, οι δικηγόροι παρουσίασαν εσωτερικές επικοινωνίες. Αυτά τα έγγραφα αποδείκνυαν περίτρανα ότι η ηγεσία γνώριζε πολύ καλά τους πιθανούς κινδύνους και τη ζημιά που προκαλούσε στην ψυχική υγεία των νεαρών χρηστών.
Αξίζει να σημειωθεί ότι, παρότι το νούμερο των 15,8 δισεκατομμυρίων ευρώ προκαλεί ίλιγγο στον μέσο άνθρωπο, υπολείπεται σημαντικά των 185 δισεκατομμυρίων ευρώ (200 δισ. δολάρια) που ζητούσαν αρχικά και επίμονα πολιτείες όπως η Καλιφόρνια, το Κολοράντο, το Κεντάκι και το Νιου Τζέρσεϊ. Βάσει της συμφωνίας που επιτεύχθηκε, η Meta καλείται να καταβάλει άμεσα ένα αρχικό ποσό ύψους 11,1 δισεκατομμυρίων ευρώ. Τα υπόλοιπα 4,7 δισεκατομμύρια ευρώ θα δοθούν μόνο εάν και άλλες ανταγωνιστικές πλατφόρμες (όπως το Snapchat και το TikTok) συμφωνήσουν να πληρώσουν αντίστοιχες ποινές και να εφαρμόσουν ριζικές αλλαγές. Σε κάθε περίπτωση, η οικονομική κύρωση παραμένει βαριά, αν και η εταιρεία είχε καθαρά κέρδη ύψους 56 δισεκατομμυρίων ευρώ σύμφωνα με την οικονομική της έκθεση για το 2025.
Οι ριζικές αλλαγές σε Facebook και Instagram μετά την απόφαση
Πέρα από τις οικονομικές απώλειες, ο διακανονισμός υποχρεώνει τον κολοσσό των social media να προβεί σε δραστικές αλλαγές. Μία από τις πιο σημαντικές και “επιθετικές” παρεμβάσεις είναι η οριστική αφαίρεση της ατέρμονης κύλισης (infinite scrolling) τόσο στο Facebook όσο και στο Instagram. Παράλληλα, η εταιρεία θα πρέπει να “σιωπήσει” τις ειδοποιήσεις αργά τη νύχτα, μειώνοντας τον πειρασμό του ελέγχου της οθόνης σε ακατάλληλες ώρες.
Επιπρόσθετα, η πλατφόρμα δεσμεύτηκε να περιορίσει εντελώς τη χρήση μετά τα μεσάνυχτα, αν και μένει να φανεί στην πράξη πώς ακριβώς θα εφαρμοστεί αυτός ο κανόνας και πόσο εύκολα θα μπορεί να παρακαμφθεί. Το πιο σοκαριστικό, όμως, είναι ότι αυτές οι αλλαγές δεν θα περιοριστούν στους ανηλίκους, αλλά θα αφορούν καθολικά όλους τους χρήστες των πλατφορμών της. Σχεδιάζονται επίσης άμεσες παρεμβάσεις σε αμφιλεγόμενα φίλτρα ομορφιάς (beauty filters), την απόκρυψη των δημόσιων Likes, καθώς και την εφαρμογή αυστηρότερων εργαλείων επαλήθευσης ηλικίας και γονικού ελέγχου.
Ο γενικός εισαγγελέας της Ουάσιγκτον, Brian Schwalb, χαρακτήρισε τη συμφωνία ως μια “μνημειώδη νίκη για τη δημόσια υγεία”, τονίζοντας πως δεν θα είναι η τελευταία αυτού του είδους. Με τα νομικά της έξοδα μέχρι το καλοκαίρι του 2026 να ανέρχονται ήδη σε 1,85 δισεκατομμύρια ευρώ, και ένα προηγούμενο πρόστιμο 925 εκατομμυρίων ευρώ μέσα στη χρονιά για την ασφάλεια των παιδιών, η εταιρεία αντιμετωπίζει πλέον τεράστιες οικονομικές πιέσεις. Αν συνυπολογιστούν οι επερχόμενες δίκες, η Meta ίσως χρειαστεί να ξοδέψει σχεδόν το ένα τρίτο των κερδών της απλώς για να επιβιώσει στις δικαστικές αίθουσες, αλλάζοντας οριστικά το τοπίο των μέσων κοινωνικής δικτύωσης.
