Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή δημοσίευσε τα πρώτα συμπεράσματα της έρευνας που είχε ξεκινήσει τον Μάιο του 2024 απέναντι στη Meta, και οι διαπιστώσεις της δεν είναι φιλικές. Σύμφωνα με την Επιτροπή, το Instagram και το Facebook χρησιμοποιούν addictive design, κάτι που παραβιάζει τον Digital Services Act.
Στο μικροσκόπιο βρέθηκαν features που όλοι γνωρίζουμε: το infinite scroll, το autoplay, τα push notifications και τα εξατομικευμένα recommendation systems. Η κατηγορία είναι ξεκάθαρη. Η Meta «δεν αξιολόγησε επαρκώς τους κινδύνους του addictive design της για τη σωματική και ψυχική ευημερία των χρηστών, ειδικά ανηλίκων και ευάλωτων ενηλίκων».
Τι λέει η Επιτροπή
Το βασικό επιχείρημα της ΕΕ είναι ότι η Meta δεν πήρε καθόλου υπόψη πώς τα συγκεκριμένα features αυξάνουν την ώθηση του χρήστη να συνεχίσει να scrollάρει. Το αποτέλεσμα είναι ανθυγιεινές συνήθειες και compulsive χρήση των social media. Ξεχωριστά, η Επιτροπή αναφέρεται και στα stories και τα reels, τα οποία θεωρεί ότι μπορούν να οδηγήσουν σε υπερβολική χρήση της πλατφόρμας.
Πρόκειται για μια από τις πιο ξεκάθαρες θέσεις που έχει πάρει ρυθμιστική αρχή απέναντι σε social media σε αυτή την κλίμακα. Η ΕΕ δεν μιλάει για επιμέρους παρανομίες, μιλάει για συνολικό σχεδιασμό.
Η απάντηση της Meta
Η Meta απάντησε ότι διαφωνεί με τις προκαταρκτικές διαπιστώσεις. Σύμφωνα με την ίδια, η Επιτροπή δεν έλαβε υπόψη «τα σημαντικά βήματα» που έχει κάνει η εταιρεία για την προστασία των εφήβων από τότε που ξεκίνησε η έρευνα.
Το πιο συγκεκριμένο παράδειγμα που ανέφερε είναι τα Teen Accounts. Πρόκειται για το feature που δίνει στους γονείς τη δυνατότητα να μπλοκάρουν την πρόσβαση των παιδιών τη νύχτα και να θέτουν όρια στην ημερήσια χρήση, με ελάχιστο τα 15 λεπτά.
Δεν αρκούν όμως τα υπάρχοντα μέτρα
Η Επιτροπή δεν πείστηκε από τις εξηγήσεις. Στα ευρήματά της αναφέρει ότι τα τρέχοντα mitigation measures της Meta δεν αντιμετωπίζουν πραγματικά τα ζητήματα που ανακύπτουν. Τα time management tools για εφήβους στο Instagram και το Facebook, όπως εξηγεί, μπορούν εύκολα να παρακαμφθούν, χωρίς να επιτυγχάνουν ουσιαστική μείωση της χρήσης.
Ένα ακόμα σημαντικό σημείο κριτικής είναι τα parental controls. Η Επιτροπή θεωρεί ότι λειτουργούν μόνο όταν οι γονείς έχουν κάποιο επίπεδο τεχνικής γνώσης ή τον χρόνο να μελετήσουν πώς δουλεύουν. «Αυτό υπονομεύει την αποτελεσματικότητα τέτοιων μέτρων στο να αντιμετωπίσουν τους εγγενείς κινδύνους του addictive design του Instagram και του Facebook», ανέφερε χαρακτηριστικά.
Τι μπορεί να ακολουθήσει
Αν τα ευρήματα οριστικοποιηθούν, η Meta ενδέχεται να αντιμετωπίσει σοβαρές συνέπειες. Ο Digital Services Act προβλέπει πρόστιμα που μπορούν να φτάσουν μέχρι το 6% του παγκόσμιου ετήσιου τζίρου της εταιρείας. Στην περίπτωση της Meta, μιλάμε για δισεκατομμύρια ευρώ.
Η υπόθεση αυτή αποτελεί ίσως το πιο ξεκάθαρο δείγμα προθέσεων της ΕΕ απέναντι στη λογική του «engagement above all». Οι επόμενοι μήνες θα δείξουν αν οι platforms θα αναγκαστούν πραγματικά να επανασχεδιάσουν τη λειτουργία τους, ή αν θα αρκεστούν σε μικρότερης εμβέλειας αλλαγές για να αντεπεξέλθουν στη ρυθμιστική πίεση.
